7 Ekim 2011 Cuma

4. Sınıf Gezegenimiz Dünya " YER KABUĞUNDA NELER VAR" Ders Notu

A)              Yer kabuğunuda neler var? Neler yaşanıyor?

1.     Yer kabuğunun ana maddesi kayaçlar
*    Yer kabuğunu oluşturan levhalar kırılgan ve hareket halindedir.
*    Bu levhalar birbiriyle çarpışır, ayrılır ve sürekli yer değiştirir.
*    Yer kabuğunu oluşturan, yapısında türlü bileşim ve karışımların bulunduğu taş ve kayalara kayaç denir.
*    Kayaçların parçalanarak küçülmüş haline taş denir.
*    Taşların parçalanmasıyla çakıllar meydana gelir.
*    Çakıllar ise parçalanarak kuma dönüşür.


Kayaçlar oluşum ve yapısı bakımından üçe ayrılır

a)     Püskürük kayalar mağmatik
*    Magmanın yeryüzüne ya da yer kabuğunun çatlaklarına sızması sonucu soğuyarak katılaşmasıyla oluşur.
*    Magmadan gelen lavları, yeryüzüne çıkmadan yer kabuğunun boşluk ve çatlakalrında soğumasıyla granit denen kayaçlar oluşur.
Özellikleri:
Ø Püskürük kayaçlar serttir.
Ø Genellikle kristalli yapıdadır.
Ø Püskürük kayaçlarda fosillere raslanmaz.
  
b)    Tortul kayaçlar
*    Yeryüzündeki kayaçlar su, rüzgâr gibi dış etkenler nedeni ile sürüklenip parçalanır. Bu parçalar genellikle deniz ve göl diplerinde ya da karalarda çukur yerlerde birikip tortulaşır.
*    Kil taşı, kaya tuzu, alçı taşı, kömür ve petrol tortul kayaçlara örnektir.
Özellikleri:
ü Tortul kayaçlar yumuşaktır.
ü Tabakalar halinde oluşmuştur.
ü Tortul kayaçlarda fosilere rastlanır.
ü Mineral bakımından çok zengindirler.
Not:
·       Geçmişte yaşamış ve tortul kayaçlar içinde korunarak günümüze kadar bozulmadan gelen canlı kalıntı ya da izlere fosil denir.

c)     Başkalaşım kayaçları
*    Püskürük ve tortul kayaçlar basınç ve sıcaklığın etkisiyle değişikliğe uğrayarak başkalaşım kayaçlarını oluşturur.
Örneğin; kalkerin değişmesiyle mermer, kömürün değişmesiyle elmas meydana gelmiştir.
*    Yer kabuğunu oluşturan kayaçlarınyapısında
Özellikleri:
ü Yapay olarak elde edilemezler
ü Belli bir kimyasal yapıya sahiptirler
ü Civa hariç katı halde bulunurlar.
ü Belli bir sertlikleri vardır.
ü Ekonumik değeri olan ve doğada az olan maddelere maden denir. Altın, elmas gibi…



2.     Kabuktaki hazineler: mineraller ve madenler

Çevremizde bulunan bazı önemli mineraller
Ø Granit------bina yapımında, kurşun kalem ucunda kullanılır.
Ø Demir, mika----otomobil ve sanayi alanında
Ø Kaya tuzu----tuz üretiminde
Ø Alçı taşı----- tebeşir yapımında
Ø Kil----porselen, fayans, tuğla, kiremit yapımında
Ø Silisyum ve gümüş---- cam ve ayna yapımında kullanılır.

3.     Hayatı toprak besler
*    Yer kabuğunun en üst katmanına toprak denir.
*    Yeryüzünde bulunan kayaçlar mekanik ve kimyasal etkenlerden dolayı parçalanır. Kopan parçalar da zamanla ufalanır ve böylece toprak katmanını oluştururlar.

Mekanik etmenler
*    Gece gündüz arasındakiğ sıcaklık farkları
*    Yağmur sularının kayaçlar içine sızması ile oluşan genleşme ve büzüşmeler
*    Seller ve akarsular kaya ve taş parçasını sürükleyerek götürür. Birbirine çarparak ufalanmış olurlar.
*    Şiddetli esen rüzgâr tabiattaki taş ve kaya parçalarını birbirine çarpışştırarak ufalanmasına neden olurlar.
*    Bitki köklerinin kayalar arasına girerek onları yarması ile kayalar parçalanır.
*    Kayaların parçalanmasına etken olan bir başka unsur da insandır.
  
 Kimyasal etkenler
*    Yağmur suyundaki kimyasal maddeler kayaların içine girerek kayaları aşındırır, eritir ve ufalanamsına neden olur.
*    Toprak, çeşitli bitki ve hayvan atıklarının çürüyüp ufalanan kaya parçalarının arasına karışmasıyla oluşur.
*    Toprağın içerisinde gözle görülemeyecek kadar küçük canlı hava mineraller bulunmaktadır.
Toprak türleri
*    Toprak yapısı yeryüzünün her yerinde aynı değildir.
*    Toprağın renk yapı gözeneklik ve içerisinde madde yoğunluğuna göre çeşitleri vardır.
1.     Killi toprak:
ü Gri renklidir.
ü Yapısında kil miktarı çoktur.
ü Su geçirgenliği çok azdır.
ü Kil suyu emer ve şişer suyun alt tabakaya geçmesini engeller.
ü Kuruduğunda sert bir yapıya dönüşür.
ü Tarıma elverişli bir toprak değildir.
2.     Kumlu toprak:
ü Açık renklidir.
ü Suyu ve ısıyı çabuk geçirir.
ü Kolay işlenir.
ü Tarıma elverişli değildir.
3.     Humuslu toprak:
ü Kahverengidir.
ü İçerisinde çeşitli ölü bitki ve hayvanların parçalanması sonucu oluşan atık maddeler vardır.
ü Atık maddeler bitkilerin yaşayabilmesi için toprağı zenginleştirir.
ü Humuslu toprak en verimli topraktır ve kolay işlenir.
4.     Kireçli toprak:
ü İçerisinde kreç miktarı fazladır.
ü Bitki ve hayvan atıklarının çürümesini hızlandırır.
ü Verimsiz topraktır.


1 yorum:

  1. yazıyı yazan kişi güzel ve uzun yazmış...:D
    ama site:( soumun cevabı bu diğil.......................................:D:)
    :(

    YanıtlaSil