7 Ağustos 2011 Pazar

Tanzimat Dönemi yenilikleri

Tanzimat Dönemi yenilikleri [1839-1876. Abdülmecit(1839-1861), Abdülaziz(1861-1876)]


• 1839 Tanzimat Fermanı ilân edilmiştir. Baş mimarı Hariciye Vekili Mustafa Reşit Paşa’dır. İlânın sebepleri şunlardır:
• Osmanlı Devleti’ni çöküntüden kurtarmak.
• Mısır sorununda Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak.
• Avrupa devletlerinin, azınlık haklarını bahane ederek Osmanlı devleti’nin iç işlerine müdahalesini önlemek.
• Azınlıkların Osmanlı devleti’ne bağlılığını arttırmak.
Fermanın içeriği:
• Halkın can, mal ve namus güvenliği sağlanacaktır.
• Askere alma ve terhis işleri düzene sokulacaktır.
• Herkes kanun önünde eşit olacak, mahkemeler açık yapılacak, mahkeme kararı olmadan kimseye ceza verilemeyecek, işkence yapılamayacaktır.
• Vergiler herkesin gücüne göre alınacaktır.
• Rüşvet ve iltimas(adam kayırma) önlenecektir.
• Ferman hükümlerine ve çıkarılacak kanunlara padişah da saygı gösterecektir.

Fermanın özelliği:
• Fermanla, ilk kez Osmanlı Devleti’nde hukukun üstünlüğü kabûl edilmiştir. Kanun gücünün her gücün üstünde olduğu anlamına gelmektedir bu. Padişah Abdülmecit, kendi isteği ile kendinden daha üstün bir gücün varlığını kabûl etmiştir ki, fermanın en önemli özelliği budur.
• Fermanla, Osmanlı Devleti’nde anayasacılık hareketi başlamıştır.
• Fermanla, Osmanlı Devleti, 1789 Fransız İhtilâli’nin getirdiği eşitlik ilkesini resmen tanımıştır.
• Ferman, Osmanlı Devleti’nin batılılaşmasında önemli bir adım olmuş, Tanzimat Dönemi’nde Batı’yı tanıyan aydınlar yetişmiştir.
• Batıcılık, Tanzimat Dönemi’nde ortaya çıkmıştır. Batı’nın sosyal, siyâsî ve felsefî görüşlerinin benimsenerek devletin kurtulacağına inanılmıştır (2).
• 1856 Islahat Fermanı ilân edilmiştir. İlânın sebepleri şunlardır:
• Osmanlı Devleti’ni çöküntüden kurtarmak.
• Kırım Savaşı sonrasında toplanan Paris Barış Konferansı’nda azınlık hakları ile ilgili karar alınmasını önlemek.
• Avrupa devletlerinin iç işlerimize karışmasının önüne geçmek.
• Azınlıkları Osmanlı yönetimine ısındırmak.
Tanzimat Fermanı’nın eksiklerini tamamlamak.

Fermanın içeriği:
• Azınlıklar, Türk okullarında okuyabilecek, kendi dillerinde öğretim yapan okullar açabilecek, devlet memuru olabileceklerdir.
• Hıristiyan ve Musevîleri aşağılayıcı deyim ve sözcükler kullanılmayacaktır.
• Azınlıklar, cizye (baş vergisi) vermeyecek, fakat Müslümanlar gibi askere alınacak veya bedel ödeyeceklerdir.
Not
(1) Cumhuriyet Dönemi’nde ilk sayım 1927’dedir.
(2) Aynı zamanda toplumsal komplekse girdiğimiz dönemdir. Yabancı dükkân isimleri koyma sürecinin başlangıcıdır. Stefanos YERASİMOS, “Az Gelişmişlik Süreci’nde Türkiye” isimli doktora tezinde, Tanzimat Dönemi’nde Avrupa’ya tahsile gönderilen öğrencilerin, Paris salonlarında Fransızca konuştuğu, Türk oldukları anlaşılınca da, utançtan kıpkırmızı kesilerek salondan kaçtıklarını yazar.


• Yabancılar, ülkenin her yerinde bedelini ödeyerek mülk sahibi olabileceklerdir.
• Mahkemeler açık yapılacak, herkes kendi dinine göre yemin edecektir.
• Rüşvet ve iltimas önlenecek, vergilendirme herkesin gelirine göre olacaktır.
• Din ve mezhep özgürlüğü olacak, tapınak, hastane ve okulların onarımı yapılacaktır.
• Hukuk kuralları azınlık dillerine çevrilecektir.
• Azınlıklar, il genel meclislerine üye olabileceklerdir.
• İşkence ve angarya kalkacaktır.

Fermanın özelliği:
• Azınlıklara geniş haklar vererek, onları Müslüman halkla kaynaştırmak isteyen Osmanlı yönetimi amacına ulaşamamıştır. hatta tam tersi olmuş, Müslüman halk, gayri müslimlere verilen hakları çok fazla bularak tepki göstermiştir.
• Padişah kendi iradesiyle yayınlamışsa da, içeriğinde Avrupalı devletlerin baskısı olmuştur. Öte yandan, Paris Antlaşması’nda taahhüt etmelerine rağmen, Osmanlı Devleti’nin iç işlerine karışmayı daha da arttırmışlardır.
• Azınlıklar, kendilerine verilen geniş haklardan yararlanarak Osmanlı Devleti aleyhine olan çalışmalarını hızlandırmışlardır.
• Millet meclisi niteliği gösteren Şûrayı Devlet kurulmuştur. İlk başkanı Mithat Paşa’dır.
• Divân-ı Ahkâm-ı Adliye kurularak yargı bağımsız duruma getirilmiştir.
• Eyâlet yerine sancak, kazâ ve nâhiye örgütlenmesine gidilmiş, Vilâyet Nizamnâmesi hazırlanmıştır.
• İl genel meclisleri kurulmuştur.
• İlk demiryolları yapılmaya başlanmıştır.
• İlk Medenî Kanun olan Mecelle hazırlanmıştır.
• Galatasaray İdâdîsi ile askerî Rüştiye ve idâdîler açılmıştır (İdâdî: lise. 1908’den itibâren sultanî de denilmiştir).
• Edebiyat alanında “Tanzimat Dönemi” başlamıştır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder