7 Ağustos 2011 Pazar

Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi 3 - Duraklama Dönemi

Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi 3 - Duraklama Dönemi

DURAKLAMA DÖNEMİ (1579-1699)
Sadrazam Sokullu Mehmet Paşanın ölümünden Karlofça Antlaşması’na kadar geçen süreyi kapsar.
Duraklamanın iç sebepleri:
• Yönetimde bozulma.
• Ordu ve donanmanın bozulması.
• Dış gelişmelere bağlı olarak ekonominin bozulması.
• Eğitim-öğretimin bozulması.
• Devlet ve toplum yapısında bozulma.
Duraklamanın dış sebepleri:
• Devletin doğal sınırlara ulaşması.
• Avrupa’nın bilim ve teknikte gelişmesi (1).
• Avrupalıların Osmanlı Devleti’ne karşı olumsuz tutumları.

Not:  Avrupalılar, Coğrafya keşifleri sonucunda ekonomik bakımdan güçlenmiş, Hindistan deniz yolunu bulmalarıyla Osmanlı Devleti’nin elinde bulunan İpek ve Baharat yolları, dolayısıyla Doğu Akdeniz limanları canlılığını yitirmiştir. Öte yandan, Amerika keşfedilmiş, oradaki değerli madenler Avrupa’ya taşınmış, Osmanlı parası değer yitirmiştir. Rönesans ve Reform hareketleri ile Avrupa’da bilim, sanat ve teknik alanlarda büyük ilerlemeler gerçekleşirken Osmanlılar bu gelişmelerin uzağında kalmışlardır.

Duraklama Dönemi’nde önemli dış gelişmeler:
• III.Mehmet, Avusturya’yı 1596 Haçova Savaşı’nda yenmiş, (Osmanlıların kazandığı son büyük meydan savaşıdır) Kanije Kalesi Osmanlıların eline geçmiş, geri almak isteyen Avusturyalılar, Kanije Beylerbeyi Tiryâki Hasan Paşa tarafından yenilmiştir. Avusturya barış istemiş, 1606 Zitvatorok Antlaşması imzalanmıştır. Osmanlılar, antlaşma ile prestij kaybetmişlerdir.
• İran ile 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması imzalanmıştır (IV.Murat Dönemi). Antlaşma, günümüzdeki İran-Türkiye sınırını büyük ölçüde çizmiştir.
• Lehistan ile 1672 Bucaş Antlaşması imzalanmıştır. Osmanlıların imzaladığı son olumlu antlaşmadır. Antlaşma ile en geniş sınırlara ulaşılmıştır.
• Merzifonlu Kara Mustafa Paşa II.Viyana kuşatmasını başlatmış, Kırım Hanlığı’nın yardıma gelmemesi üzerine bozguna uğramıştır (1683). Bozgun, “Türkleri Balkanlardan atma” düşüncesini hortlatmış, Papa’nın desteği ile “Kutsal İttifak” oluşturulmuştur. Osmanlı Devleti 16 yıl süren savaşlarda yenilmiştir. Osmanlılarla Avusturya, Lehistan ve Venedik arasında 1699 Karlofça Antlaşması imzalanmıştır. Rusya savaşı sürdürmüş, onunla da 1700 İstanbul Antlaşması imzalanmıştır. Antlaşmalar önemlidir;
• Osmanlı Devleti ilk kez bu kadar geniş toprak kaybetmiştir.
• Osmanlı Devleti Avrupalılar için tehlike olmaktan çıkmıştır.
• Ruslar Karadeniz’e inmeye başlamışlardır.
• Osmanlı ordusunun teknik olarak Avrupa’nın gerisinde kaldığı anlaşılmıştır.
• Bu antlaşmalardan sonra Osmanlı Devleti’nin temel dış politikası, kaybettiği toprakları geri almak olmuştur.
• Karlofça Antlaşması ile Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi’ne girmiştir.

Duraklama Dönemi’nde iç isyânlar:
• İstanbul(Merkez) isyânları (II.Osman’ı tahttan indirip öldürecek kadar güç kazandıklarını anlayan Yeniçeriler, hemen bütün yeniliklere karşı çıkmışlardır).
• Celâlî isyânları (Anadolu).
• Eyâlet isyânları.

Duraklama Dönemi’nde yenilik (ıslahat) hareketleri:
• I.Ahmet, taht kavgalarını önlemek amacıyla, şehzadelerin sancağa çıkma usulüne son vermiş, deneyimsiz padişahların tahta çıkması yolunu açmıştır.
• Celâlî isyânlarının bastırılmasında etkili olan Sadrazam Kuyucu Murat Paşa, sert ve yüzeysel önlemlerle geçici olarak devlet otoritesini sağlamıştır.
• II.Osman Yeniçeri Ocağı’nı kaldırmak istediği için öldürülmüştür.
• IV.Murat, saray kadınlarının yönetime müdahalesini önlemiş, Yeniçeri Ocağı’nı yeniden düzenlemiştir. Bilim adamı Koçi bey’e devletin sorunları ve çözümler konusunda bir rapor hazırlatmıştır (Koçi Bey Risâlesi).
• Sadrazam Tarhuncu Ahmet Paşa, ekonomi alanında ıslahat yapmış, ilk kez bütçe hazırlamıştır.
• Köprülü Mehmet Paşa, Osmanlı târihinde ilk kez sunduğu şartların kabûl edilmesi karşılığında sadrazam olmuştur. Mâlî düzenlemeler yapmış, geçici de olsa başarı sağlanmıştır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder