7 Ağustos 2011 Pazar

Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi 2 - Yükselme Dönemi

Osmanlı Devleti Siyasi Tarihi 2 - Yükselme Dönemi

YÜKSELME DÖNEMİ (1453-1579)
İstanbul’un fethinden Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa’nın öldürülmesine kadar geçen süreyi kapsar.
Dönemin genel özellikleri:
• Devlet düzeninden imparatorluk düzenine geçilmiştir.
• İpek ve Baharat yolları ele geçirilmiştir.
• Karadeniz ve Akdeniz “Türk gölü” olmuştur.
• Anadolu’da Türk siyâsî birliği sağlanmıştır.
• İslâm dünyasının lideri olunmuştur.


II.Mehmet(Fatih)(1451-1481)
• İlk kez altın para basılmıştır.
• Dîvâna sadrazam(veziriâzam) başkanlık etmeye başlamıştır (daha önce padişah başkan).
• İstanbul Üniversitesi’nin temelini oluşturan Sahn-ı Seman Medresesi kurulmuştur.
• İlk kez cülûs bahşişi dağıtılmıştır (Padişahın tahta geçince Kapıkulu askerlerine dağıttığı para)
• Fatih Kanûnnâmesi(Kanûnnâme-i Âli Osman) ile kardeş katli yasallaşmıştır.
• Bosna halkı (Boşnaklar) İslâmiyeti kabûl etmiştir.
• 1453’te İstanbul fethedilmiştir.

Fethin sebepleri:
• İstanbul’un(Bizans) Osmanlı ülkesini ikiye bölmesi (stratejik sebep).
• Bizans’ın Avrupalıları Osmanlılara karşı sürekli kışkırtması (siyâsî sebep).
• Doğu ve batıdan gelen kara ve deniz ticaret yollarının İstanbul’da kesişmesi (ekonomik sebep).
• Hz. Muhammed’in, İstanbul’u alacak komutan ve askere övücü sözler söylemiş olması sebebiyle İslâm dünyasında prestij arttırma isteği (siyâsî ve dînî sebep).

Fethin sonuçları:
• Bizans İmparatorluğu ortadan kalkmıştır.
• Osmanlı topraklarında bütünlük sağlanmıştır.
• Ticaret gelirleri artmıştır.
• Bizans’ı koruma amaçlı Haçlı seferleri son bulmuştur.
• Orta çağ bitmiş, Yeni Çağ başlamıştır.
• İslâm dünyasında Osmanlı Devleti’nin saygınlığı artmıştır.
• 1461’de Trabzon Rum (Pontus) Devleti’ne son verilmiştir.
• 1473 Otlukbeli Savaşı ile Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan yenilgiye uğratılmış, Doğu Anadolu’nun kapısı açılmıştır.
• 1475’te Kırım Yarımadası alınarak, Karadeniz Türk gölü hâline gelmiştir.
• Venediklilere 1479’da ilk kez kapitülasyon ayrıcalıkları verilerek, olası Haçlı birliğinin kurulması önlenmek istenmiştir.
• 1480’de İtalya’ya denizden sefer düzenlenmiş, Otranto şehri alınmış, ertesi yıl Fatih’in ölmesi üzerine boşaltılmıştır.

II.Bayezid (1481-1512)
• Kardeşi Cem Sultan’ın isyanından dolayı fetih hareketleri durmuştur. Cem’in Papalığa sığınması, olayın, dış sorun hâline gelmesine yol açmıştır.
• Safevî Devleti’nin kışkırtmasıyla çıkan Şahkulu Ayaklanması güçlükle bastırılmıştır.
• Memlûklerle yapılan savaşlarda kesin başarı sağlanamamıştır.
• Karamanoğlu Beyliği ortadan kaldırılmıştır.
• Venediklilerle yapılan deniz savaşlarından kazançlı çıkılmış, Mora Yarımadası’nda kesin egemenlik sağlanmıştır.

I.Selim (Yavuz)(1512-1520)
• Türk-İslâm birliğini sağlamak için yalnızca doğuya sefer düzenlemiştir.
• Bozoklu Celâl Ayaklanması bastırılmıştır (Celâlî isyânlarının ilk örneğidir; adını da buradan almıştır).
• 1514 Çaldıran Savaşı ile Safevî devleti yenilgiye uğratılmış, Doğu Anadolu Osmanlılara geçmiştir. İran’ın Tebriz şehrinden çok sayıda bilim adamı İstanbul’a getirilmiştir.
• 1515 Turnadağ Savaşı ile Dulkadiroğulları Beyliği’ne son verilmiş, Anadolu’nun tamamında siyâsî birlik sağlanmıştır.
• 1516’da Memlûk Devleti üzerine Mısır Seferi düzenlenmiştir;
• 1516 Mercidabık Savaşı:
• Memlûkler yenilmiştir.
• Suriye Osmanlıların eline geçmiştir.
• 1517 Ridaniye Savaşı:
• Memlûkler yenilmiş, devletleri ortadan kalkmıştır.
• Mısır Osmanlıların eline geçmiştir.
• Baharat yolu Osmanlıların denetimine girmiştir.
• Venedikliler, Kıbrıs Adası için Memlûklere ödedikleri kirayı Osmanlılara vermeye başlamışlardır.
• Doğu Akdeniz’de Osmanlı egemenliği güçlenmiştir.
• Mısır, Kuzey Afrika’nın fethi için üs olmuştur.
• Hicaz emiri, Mekke ve Medine şehirlerinin anahtarlarını Yavuz’a göndererek, Osmanlı korumasına girmiş, “Kutsal Emanetler” İstanbul’a getirilmiştir; Topkapı Sarayı’nda saklanmaktadır.
• Yavuz, halifeliği kendi üstüne almış, böylece, Osmanlı Devleti yönetiminde dînin etkisi artarak, imparatorluk, teokratik bir monarşiye dönüşmüştür.
• Çok sayıda bilim adamı İstanbul’a getirilmiştir.


I.Süleyman (Kanûnî) (1520-1566)
• yavuz’un tek oğlu olduğu için, taht çekişmesi yaşamadan padişah olmuş, babasından, olağan üstü zengin bir devlet hazinesi devralmıştır. En uzun süre tahtta kalan padişahtır. Osmanlı İmparatorluğu en parlak dönemini onun zamanında yaşamıştır.
• Canbirdi Gâzâlî, Ahmet Paşa, Kalenderoğlu ve Baba Zünûn Ayaklanmalarını bastırmıştır.
• 1521’de Belgrat alınmış, batı seferlerinde üs yapılmıştır.
• 1526 Mohaç Savaşı ile Macaristan Osmanlı egemenliğine girmiştir.
• 1529’da Viyana kuşatılmış, alınamamıştır (I.Viyana Kuşatması).
• Avrupa ittifakını önlemek için 1535’te Fransa’ya kapitülasyon ayrıcalıkları verilmiştir.
• Barbaros hayrettin Paşa’nın 1538 Preveze Deniz Zaferi sonucunda, Orta Akdeniz egemenliği Osmanlılara geçmiş, Doğu Akdeniz Türk gölü hâline gelmiştir (Kıbrıs’ın 1571’de alınmasıyla bu durum pekişmiştir).
• Cezayir ve Trablusgarp(Libya) Osmanlılara bağlanmıştır.
• Hint ticaret yolunu Portekiz egemenliğinden almak için, Hint Deniz seferleri düzenlenmiş, başarılı olunamamıştır. Bununla birlikte, Kızıldeniz Türk gölü hâline gelmiş, Arap Yarımadası tamamen, Yemen ve Habeşistan’ın (Etyopya) bazı bölgeleri Osmanlılara geçmiştir (Kitâb-ı Bahrîye’nin yazarı Pîri Reis, Mir’atül Memâlik’in yazarı Seydî Ali Reis bu seferlerde kaptan-ı deryâlık yapmışlardır).
• İran’daki Safevî Devleti üzerine üç kez sefer düzenlenmiş, zafer kazanılmış, ortadan kaldırılamıştır. 1555^te Amasya Antlaşması imzalanmıştır (İran’la imzalanan ilk resmî antlaşmadır).
• Avusturya üzerine yapılan Zigetvar seferi sırasında Kanûnî Sultan Süleyman ölmüştür.

Sokullu Mehmet Paşa (1566-1579)
• Kanûnî, II.Selim ve III.Murat dönemlerinde sadrazamlık yapmıştır. Kanûnî döneminden sonra, yönetimde çok etkili olduğu için, târihçiler bu döneme onun adını vermişlerdir.
• Kıbrıs’ın Osmanlıların eline geçmesi üzerine, birleşik Avrupa donanması, 1571 İnebahtı Deniz Savaşı’nda Osmanlıları yenmişlerdir. Ama, Kıbrıs bizde kalmıştır.
• Kuzey Afrika’nın fethi tamamlanmıştır.
• Don-Volga Kanalı, Süveyş kanalı ve Karadeniz-Marmara kanalı projeleri gerçekleştirilmeye çalışılmış, başarı sağlanamamıştır.
• İngiltere’ye de 1578’de kapitülasyon verilmiş, Akdeniz’de İngiliz-Fransız rekâbeti hızlanmıştır.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder