7 Ağustos 2011 Pazar

İdari Teşkilat

İDÂRÎ TEŞKİLÂT


Osmanlı ülkesi idârî bakımdan Eyaletlere, eyaletler Sancaklara, Sancaklar Kazalara, kazalar da Tımarlı Nâhiyelerine ayrılmıştı.

1- EYALETLER (BEYLERBEYİLİK)
Eyaletlerin başında Beylerbeyi bulunuyordu. Eyalet içinde beylerbeyinin bulunduğu sancak, Paşa Sancağı adıyla anılırdı. Beylerbeyi Divan-ı Hümayûnun küçük bir kopyası olan "Eyalet divanı"nın başıydı. Eyalet Divanının üyeleri şunlardır:
• Beylerbeyi: Eyaletin ve eyalet divanının başıydı. Hizmetinde “Kapu Halkı” denilen çok sayıda görevli ve asker bulunurdu. Beylerbeyi tayini çıktığında kapu halkını da beraberinde götürürdü.
• Beylerbeyi Kethüdası: Beylerbeyinin yardımcısıydı.
• Eyalet Defterdarı: Eyaletin mâli işlerinden sorumluydu.
• Eyalet Kadısı: Eyaletin yargı, belediye, noterlik vb. işlerinden sorumluydu.
• Eyalet subaşısı: Bugünkü emniyet müdürü gibiydi. Suçluların takibi ve yakalanmasında, kadı tarafından verilen hükümler ve merkezden gelen emirlerin uygulanmasından sorumluydu.
Osmanlı Devletinde eyaletler Salyaneli ve Salyanesiz olmak üzere ikiye ayrılıyordu.
• Salyaneli (Yıllıklı) Eyaletler: Bu eyaletlerde tımar sistemi uygulanmaz, vergiler yıllık olarak toplanırdı. Mısır, Habeş, Bağdat, Basra, Yemen,Tunus, Cezayir, Trablus salyaneli eyaletlerdendi.
• Salyanesiz (Yıllıksız) Eyaletler: Tımar(dirlik) sisteminin uygulandığı eyaletlerdir. Bu eyaletlerdeki topraklar has,zeamet ve tımar olarak ayrılmıştı. Merkeze yakın eyaletlerdir.
Rumeli, Budin, Anadolu, Karaman, Dulkadir, Sivas, Erzurum, Diyarbakır, Halep, Şam, Trablusşam salyanesiz eyaletlerdendi.

2-SANCAKLAR
Kazaların birleşmesiyle meydana gelirdi. En üst dereceli yöneticisi Sancak Beyi idi. Sancaklarda asayiş sûbaşı ve Yasakçılar(asesler), kalenin korunması da kale dizdarları tarafından yapılırdı.

3- KAZALAR
Hem adlî hem de idârî birimdir. Kazaların başında yönetici olarak kadı bulunurdu.

4- İMTİYAZLI HÜKÜMETLER
Osmanlı devletinin hakimiyetini tanıyan Kırım Hanlığı, Mekke Emirliği, Eflak, Boğdan ve Erdel Beylikleri,Sakız Cumhuriyeti imtiyazlı yönetimlerdi. Bunlar iç işlerinde serbest olup, yöneticileri Osmanlı tarafından kendi soyluları arasından atanırdı. Bu hükümetlerden Kırım Hanlığı ve Mekke Emirliği dışındakilerden yıllık belli bir vergi alınırdı.

5-TAŞRA TEŞKİLATINDAKİ DİĞER GÖREVLİLER
• Muhtesib: Çarşı ve pazar denetlemesi yapardı.Satılan mal ve fiyatları kontrol ederlerdi (zabıta).
• Kapan Emirleri: Şehirlere gelen sebze-meyvenin toplandığı yerlere "kapan" denirdi. Kapan emiri buraya gelen malın vergilendirilmesini sağlardı (Hal müdürü).
• Beytülmal Emini: Herhangi bir yerleşim yerinde kamuya ait çıkarları korumakla görevliydi.
• Gümrük ve Bac Eminleri: Kasaba veşehirlerde sanat ve ticaretle ilgili vergileri toplarlardı.
Taşra Teşkilatında değişiklikler
• 1864'te yayınlanan "vilayet nizamnamesi" ile ülke idarî bakımdan yeniden teşkilatlandırılmıştır. Buna göre taşra yönetimi vilayet, liva (sancak), kaza ve köy birimlerine ayrılmış. Livaların yönetimi Mutasarrıflara verilmiştir.
• 1871'de kaza ve köy arasına Nahiyeler eklenmiştir.

6-MAHALLİ TEŞKİLAT
Mahalle veya köy cemaatinin önde gelen kişisi İmamdı. İmam, cemaatin isteğiyle belirlenir ve Kadı'nın onayıyla göreve başlardı.
Mahalle ve köy halkının ortaklaşa karşıladığı giderler şunlardır:
• Cami,okul,çeşme gibi yapıların onarımı ve ihtiyaçlarının karşılanması,
• İmam, müezzin, muallim gibi görevlilerin ücretlerinin ödenmesi,
• Divan-ı Hümayûn tarafından olağanüstü durumlarda konulan “Avarız” adı verilen vergilerin ortaklaşa ödenmesi.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder