2 Mayıs 2011 Pazartesi

İLK ÇAĞ MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI (6. Sınıf Ders Notu)

İLK ÇAĞ MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI


A)   MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI
Mezopotamya; Dicle ve Fırat nehirleri arasında kalan bölgenin İlk Çağ’daki adıdır. İki ırmak arası anlamına gelen Mezopo-tamya, nehirlerin akış yönüne göre Aşağı Mezopotamya ve Yukarı Mezopotamya olmak üzere ikiye ayrılıştır. Bu bölge; göç yolları üzerinde, topraklarının verimli, ikliminin elverişli olması, ırmaklarından sulamada yararlanılması gibi nedenlerle tarihsel dönemlerin başından itibaren birçok uygarlıklara sahne olmuştur. Mezopotamya uygarlığı Sümerler, Babiller ve Asurlular tarafından oluşturulmuştur.
Özellikleri:
Ä Düz bil bölge olmasından dolayı kolaylıkla istilalara uğramıştır.
Ä Bölge taş bakımından fakir olduğundan günümüze az sayıda eser ulaşmıştır.
1.    SÜMERLER
v Mezopotamya Uygarlığı’nın kurucusu Sümerler’dir.
v Şehir devletleri halinde yaşamışlardır. Ur, Uruk, Eridu, Lagaş gibi şehir devletleri kurmuşlardır. Şehir devletlerini yöneten kişilere Patesi adını vermişlerdir.
v Sümerlerde çok tanrılı din hâkimdi.
v Bölgede sulama kanalları açarak ve bataklıkları kurutarak tarım yapabilecek araziler elde etmişlerdir.
v Şehirlerini Ziggurat adını verdikleri tapınakların çevresinde kurmuşlardır.
v Sümerler yazıyı kullanan ilk uygarlıktır. Yazıyı kil tabletler üzerine yazmışlar ve şekiller çiviye benzediği için çivi yazısı olarak adlandırmışlardır.
v  Sümerlerin kullandığı yazı, Asurlu tüccarlar tarafından Anadolu’ya getirilmiş, böylece Anadolu Tarihi Çağlara girmiştir.
v Yaratılış ve Gılgamış (Gılgameş) Sümerlere ait önemli destanlardır.
v Dünyanın bilinen ilk uygarlığıdır.
v Dört işlemi kullanmışlar, sayıları bulmuşlar ve çemberi 3600 ye bölmüşlerdir.
v Gezegenlerin hareketlerini incelemişler, ay ve güneş tutulmasını hesaplamışlardır. Böylece astronomi biliminin ortaya çıkmasını sağlamışlardır.
v İlk yazılı kanunlar Sümer kralı Urgakina tarafından yapılmıştır.
v Ay yılı takviminin temellerini atmışlardır.
v Öldükten sonra yaşam inancı yoktur.
v Tekerleği ve ilk tekerlekli arabayı icat etmişlerdir.
v Güneş sistemindeki beş gezegeni ve burçları buldular.
v Oymacılık ve kakmacılık sanatları gelişmiştir. Ama asıl geçim kaynakları tarımdır.

2.   BABİLLER
v  Babil merkez olarak kurulmuştur.
v  En güçlü hükümdarları olan Hammurabi’nin hazırladığı kanunları ile ünlüdür.
v  Önemli eserleri dünyanın yedi harikasından biri olan Babil’in Asma Bahçeleri ve Babil Kulesi’dir.
v  Güneş saatini, Ay ve Güneş tutulmasının devirli olduğunu buldular.
v  Tarihte ilk anayasayı hazırladılar. Bu anayasa Hammurabi tarafından hazırlanmış ve kısasa kısas esasına dayanıyordu.
v  Dünyada bilinen ilk mutlak kurallığı kurmuşlardır.
v  Hukuk devleti anlayışını ilk defa tarihe geçirmişlerdir.
v  Gücünü gökteki tanrılara değil, dünyevi bir kurum olan orduya dayandırması dar anlamda Laik devlet yönetimine kanıt sayılmıştır

3.    ASURLULAR 

v Başkentleri Ninova’dır.
v Asurlular ticaretle uğraşmışlardır. Ticaret amacıyla Anado-lu’ya gelmişler ve bu sayede zengin olmuşlardır.
v Anadolu’ya gelen Asurlu tüccarlar çivi yazısını da Anado-lu’ya getirmişlerdir. Böylece Anadolu’da yazı kullanılmaya başlanmıştır.
v Anadolu’da yazının kullanılmaya başlanması ile Anadolu için Tarih Öncesi Çağlar sona ermiş, Anadolu’da Tarih Çağları başlamıştır.
v Asurlulara ait yazılı tabletler Kayseri Kültepe’de bulunmuş-tur.
v Ülkelerindeki tüm çivi yazılı eserleri toplayarak dünyanın ilk kütüphanesini kurmuşlardır.
v Persler tarafından yıkılmışlardır.

B)    MEZOPOTAMYA’DA KÜLTÜR VE UYGARLIK
a.    Devlet yönetimi
Tanrı adına inşa edilen bir tapınağın etrafındaki evlerin, bir sur ile çevrilmesinden surlar oluştu. Bir sitenin bir veya birkaç siteyi hâkimiyeti altına almasıyla da şehir devleti meydana geldi. Devlet yönetiminde kraliçelerin de sözü geçerdi. Siteleri, patesi adı verilen prensler yönetirdi. Bir patesi, sitenin en büyük mülki, hukuki ve dini lideri idi.

b.    Din ve inanış
Sümerler dünyevi bir inanca sahipti. Ölümden sonraki hayata inanmıyorlardı. Ancak onları daha çok bu dünya ilgilendir-mekte idi. Sümer ve Sami tanrıları insanlara benzerdi. Tek farkları ölümsüz olmalarıdır. Tüm Mezopotamya için kutsal sayılan tanrıların yanında her şehrin kendisine özgü tanrıları da vardı.

c.     Yazı ve edebiyat
Yazıyı ilk kullanan Sümerlerdir. Sümer çivi yazısında sesli harfler olmadığından harf yazısı değildir. Sümer edebiyatı; ilahi, efsane ve destan türlerinde gelişti.
En önemli destanlar arasında Gılgamış, Yaradılış ve Tufan yer alır.

d.    Bilim ve sanat
Sümerler, yıldızların insan yaşamı ile çok sıkı bir ilişkisi olduğuna inanıyorlardı. Bu nedenle yıldızların hareketlerini yakından incelemeye başladılar. Bu sayede astronomi bilimi oldukça gelişti. Ziggurat adı verilen tapınaklar aynı zamanda bir rasathane durumunda idi. Burada bulunan rahipler dini görevlerinin yanı sıra gök bilimi ile de uğraşırlardı.
Sümerler, yıldızları kümelere (burçlara) ayırdılar. Bir yılı 360 gün, bir ayı da 30 gün olarak kabul ettiler.

Alan, hacim, uzunluk ve ağırlık ölçüleri, Sümerler tarafından bilinmekteydi. Babilliler, Güney ve Ay saatini bulmuşlar, Ay ve Güneş tutulmalarını hesaplamışlardır.

Dünyada ilk kez AY YILI hesabına dayanan takvimi Sümerler bulmuşlardır. 


Hiç yorum yok:

Yorum Gönder